Fasola ekologiczna sprzedaje się dobrze- może dlatego że jest to bogate w białko warzywo, odpowiednie dla diety wegańskiej i wegetariańskiej oraz świetny skłądnik bezglutenowych wypieków, past i pasztetów. Przedstawiamy poniżej szczegółowe zalecenia do uprawy ekologicznej, przygotowane przez eksperta Beatę Studzińską.

Wymagania klimatyczne i glebowe

Fasola zwyczajna jest gatunkiem o dużych wymaganiach cieplnych. Nasiona zaczynają kiełkować w temperaturze 11oC, ale równomierne i szybkie wschody następują w temperaturze powyżej 13oC. Optymalna temperatura wzrostu wynosi 20-25oC. Utrzymująca się przez dłuższy okres czasu temperatura poniżej 16oC, hamuje wzrost roślin i może być przyczyną słabego kwitnienia i zawiązywania strąków. Natomiast zbyt wysoka temperatura powyżej 35oC jest przyczyną opadania kwiatów. Fasola zwyczajna jest wrażliwa na niską temperaturę, przedłużające się chłody (1-2oC) lub przymrozki są dla niej szkodliwe, dlatego należy ją wysiewać dopiero w połowie maja.

Fasola zwyczajna ma największe zapotrzebowanie na wodę w okresie kiełkowania nasion oraz kwitnienia i zawiązywania strąków, wynosi ono 65-70% polowej pojemności wodnej. Niedobór wody w okresach krytycznych jest przyczyną opóźnienia i nierównomiernych wschodów, opadania kwiatów i zawiązków oraz zmniejszenia liczby nasion w strąkach.

Fasola jest podatna na uszkodzenia mechaniczne powodowane przez wiatr, dlatego pod jej uprawę należy wybierać miejsca zaciszne ale nie zacienione.

Najlepsze pod uprawę fasoli są gleby żyzne, próchniczne, szybko nagrzewające się na wiosnę, o pH 6,5-7,8. Nie nadają się ciężkie, zlewne i nadmiernie wilgotne.

Wybór stanowiska oraz przedplony i zmianowanie

Dobrym przedplonem pod fasolę są warzywa kapustne, cebulowe, pomidor, ogórek, okopowe i zboża. Nieodpowiednie jest stanowisko po roślinach bobowatych (motylkowatych) marchwi, pietruszce i szpinaku ze względu na wspólne choroby (zgnilizna twardzikowa) i szkodniki (nicienie). Fasola nie powinna być uprawiana w monokulturze, ponieważ z każdym rokiem obniża się plon, prawidłowe odstępstwo czasowe wynosi co najmniej 4 lata.

Uprawa roli

Sposób przygotowania pola pod uprawę fasoli zależy w głównej mierze od terminu uprawy, rośliny przedplonowej i warunków glebowych. Fasola wykazuje dużą wrażliwość na stopień spulchnienia gleby. Orka powinna być wykonywana na zmienną głębokość w kolejnych latach, aby nie dopuścić do wystąpienia „podeszwy płużnej”, jednak zbyt głębokie odwracanie skib nie jest wskazane. „Podeszwa płużna” powinna być niszczona co kilka lat przez użycie głębosza, w przeciwnym razie, po opadach deszczu może wystąpić okresowy nadmiar wody, powodujący żółknięcie i opadanie liści, z powodu rozwoju fuzariozy. Należy unikać wykonywania orki wiosną, szczególnie przy planowaniu wcześniejszych wysiewów na lżejszych glebach, bez możliwości nawadniania. Orka wiosenna wpływa na przesuszenie gleby, niedobór wody w glebie bez możliwości jej uzupełnienia może być przyczyną słabszych wschodów roślin. Wiosenny termin orki może być polecany na glebach ciężkich i zlewnych oraz przy uprawie roślin późnego siewu. Od wczesnej wiosny do momentu wysiewu nasion należy wykonywać płytkie uprawki mechaniczne najlepiej broną o zębach sprężystych. Płytkie uprawki zapobiegają nadmiernemu przesuszeniu gleby, jak również likwidują wschodzące chwasty. Nasiona fasoli kiełkują epigenicznie (nadziemnie), dlatego staranne przygotowanie stanowiska oraz zapas wilgoci w glebie ma wpływ na wyrównane wschody roślin. Szybkie i równe wschody gwarantują wcześniejsze  rozpoczęcie mechanicznych zabiegów odchwaszczających i lepszą ich skuteczność, przez to zmniejszają się  nakłady na późniejszą pracę ręczną.

Dobór odmian

     Odmiany fasoli dzieli się na karłowe i tyczne. W obrębie każdej z tych grup rozróżnia się odmiany szparagowe zielono- i żółtostrąkowe oraz na suche nasiona. Obecnie w produkcji ekologicznej przeznaczonej do przetwórstwa bardziej popularna jest fasola szparagowa niż na suche nasiona. Wśród przetwórców poszukiwane są przede wszystkim odmiany zielonostrąkowe. W produkcji ekologicznej bardzo ważnym kryterium doboru odmian jest ich odporność lub tolerancja w stosunku do najgroźniejszych chorób. Innym kryterium jest ich przydatności do planowanych kierunków produkcji, zbioru mechanicznego, transportu  i krótkotrwałego  przechowywania.

Odmiany różnią się wieloma cechami takimi jak: barwa, średnica strąka, długość, łatwość odrywania się strąków od rośliny (łatwiejszy zbiór mechaniczny) oraz odpornością lub tolerancją w stosunku do chorób (antraknozy, bakteriozy obwódkowej, wirusa zwykłej mozaiki fasoli). Ważną cechą jest również odporność na niekorzystne warunki klimatyczno-uprawowe, powodujące zaburzenia w rozwoju i pogorszenie ich jakości (wytwarzanie wyściółki pergaminowej, włóknienie). Bogaty zestaw odmian pozwala dobrze dobrać odmianę do potrzeb rynku i warunków uprawowych.

Terminy siewu i metody uprawy

     Nasiona fasoli wysiewa się dopiero po 10-15 maja, aby wschody nastąpiły po przejściu ostatnich wiosennych przymrozków. Fasolę szparagową można wysiewać kilkakrotnie aż do połowy czerwca. Z siewu w drugiej połowie czerwca uzyskuje się najczęściej niższy plon. W południowo-wschodniej części Polski odmiany wczesne, o krótkim okresie wegetacji mogą być wysiewane nawet do połowy lipca. Na 1 hektar wysiewa się w zależności od odmiany ok. 250 – 300 tys. nasion. Głębokość siewu uzależniona jest od ich wielkości i typu gleby, najczęściej wynosi od 2 do 5 cm. Szczególną cechą bobowatych (motylkowatych) jest współżycie z bakteriami brodawkowymi, wiążącymi azot atmosferyczny z powietrza, który następnie wykorzystywany jest przez roślinę. Do gleby, na której od ponad czterech lat nie uprawiano roślin bobowatych (motylkowatych) należy sztucznie wprowadzić aktywne rasy bakterii brodawkowatych (Rhizobium leguminosarum biovar phaseoli). Zabieg ten określany jest jako szczepienie i polega na zaprawianiu nasion przed siewem preparatem o nazwie handlowej Nitragina. W uprawie konwencjonalnej powszechnie stosuje się rozstawę wynoszącą 45 cm. W ekologicznej uprawie fasoli rozstawę należy dostosować do posiadanych w gospodarstwie pielników i ich szerokości roboczej, które będziemy wykorzystywać do mechanicznego odchwaszczania uprawy. Większy odstęp między rzędami roślin ułatwia walkę z chwastami, wpływa na szybsze osuszanie roślin po opadach a przez to na mniejsze porażenie przez choroby szczególnie szarą pleśń i zgniliznę twardzikową, z drugiej strony zbyt mała obsada roślin na hektarze będzie wpływała na obniżkę plonów. W gospodarstwach ekologicznych wysiewy fasoli szparagowej należy rozpocząć od koniec maja, a jeszcze lepiej od początku czerwca. Jak wynika z wieloletniej praktyki, późniejsze terminy wpływają na mniejsze uszkodzenia kiełkujących nasion przez śmietkę. Gleba jest w tym czasie dostatecznie ogrzana, rzadziej też występują długotrwałe okresy chłodów, które przedłużają kiełkowanie, co sprzyja porażeniu przez tego szkodnika.

Nawożenie

Gleba do uprawy fasoli powinna mieć  odczyn pH 6,5-7,8. Jeśli różnica pomiędzy aktualnym a zalecanym odczynem gleby jest duża, wapnowanie należy rozłożyć na okres kilku lat. Do wapnowania gleb używa się wapniowo – węglanowego lub wapniowo – magnezowego węglanowego. W wielu gospodarstwach ekologicznych zapomina się o regulowaniu odczynu gleby, a przecież warunkiem skuteczności nawożenia i właściwego zaopatrzenia roślin w składniki pokarmowe jest optymalny odczyn gleby. Właściwy odczyn gleby łącznie z prawidłowym płodozmianem chroni rośliny fasoli przed wystąpieniem fuzariozy, która łatwiej rozwija się na glebach kwaśnych i zlewnych. Oprócz odczynu gleby ważna jest także jej zasobność w wapń, optymalny poziom zawartości tego składnika wynosi 1000-2000 mg Ca/dcm3 gleby. Brak dostępnego wapnia wpływa negatywnie na rozwój systemu korzeniowego, słabszy rozwój bakterii brodawkowych oraz słabsze wiązanie azotu atmosferycznego. Używać należy tylko nawozów dopuszczonych do stosowania w rolnictwie ekologicznym. Jednorazowa dawka nawozów wapniowych, w przeliczeniu na CaO, nie powinna przekraczać 1.0 – 1.5 t/ha dla gleb lekkich, 2.0 t/ha dla glebach średnich i 2.5 t/ha dla glebach ciężkich. Na glebach zakwaszonych oprócz stosowania nawozów węglanowych, można stosować uzupełniająco kredę. Wapń z kredy jest łatwiej przyswajany przez rośliny, dlatego jest ona źródłem tego składnika pokarmowego dla roślin. Należy unikać dawek wyższych od zalecanych, gdyż prowadzi to do tzw. przewapnowania, czyli nadmiernego wzrostu odczynu gleby i obniżenia przyswajalności wielu składników, zwłaszcza fosforu, boru i manganu. Najlepszym terminem wapnowania jest wczesna jesień. Wiosenne wapnowanie może być stosowane tylko w wyjątkowych przypadkach.

Fasola szparagowa należy do warzyw o średnich potrzebach pokarmowych (w porównaniu do małych wymagań fasoli na suche nasiona), zwiększone zapotrzebowanie na składniku pokarmowe wynika z szybkiego wzrostu roślin w krótkim okresie czasu. Ocenia się, że przy plonie 15 ton strąków hektara (całkowita masa roślin około 35 t), fasola pobiera z gleby 125 kg N. 14 kg P, 126 kg K i 18,9 kg Mg. Tylko część pobranych składników jest wynoszona z pola wraz z plonem, większość pozostaje na polu w resztkach roślinnych.

Optymalne zawartości składników pokarmowych w glebie dla fasoli. (W. Sady 2000)

 

Zawartość składników w mg/ dm3

N (azot)

P (fosfor)

K (potas)

Mg (magnez)

Ca (wapń)

Fasola szparagowa

    30*

60 – 70

125 – 175

50-70

1000- 2000

 

* jeżeli analiza chemiczna gleby wykazuje, iż w glebie znajduje się więcej niż 30 mg/ dm3 azotu mineralnego to nawożenie tym pierwiastkiem jest zbędne. Koniecznym zabiegiem jest szczepienie nasion Nitraginą.

 

W ekologicznej uprawie fasoli nawożenie ustala się na podstawie potrzeb pokarmowych roślin, oczekiwanego plonu, rodzaju gleby, jej zasobności w składniki pokarmowe oraz miejsca w płodozmianie. Podstawowe znaczenie ma tu nawożenie organiczne, jako źródło próchnicy glebowej i składników pokarmowych dla roślin. Nawozy mineralne stosuje się, tylko dla uzupełnienia niedoborów składników w glebie, w oparciu o analizę chemiczną gleby, wykonaną w Stacjach Chemiczno Rolniczych.

Fasola powinna być uprawiana w drugim roku po oborniku. Nie poleca się uprawy fasoli w pierwszym roku po oborniku, ze względu na możliwość nasilenia śmietki kiełkówki, która zwabiona zapachem świeżego obornika, może uszkodzić lub nawet całkowicie zniszczyć zasiewy. Jednakże regularne stosowanie obornika pod roślinę przedplonową, pdnosi żyzność gleby, dzięki temu poprawie ulegają właściwości chemiczne, fizyczne i biologiczne stanowiska. Fasola odznacza się dużym zapotrzebowaniem na mikroelementy, takie jak: żelazo, cynk, bor, molibden. Regularne nawożenie gleby pełnymi dawkami obornika lub kompostu (pod roślinę przedplonową), przy zachowaniu odpowiedniego jej odczynu, utrzymuje optymalny poziom mikroelementów w glebie. Niedobór molibdenu występujący zazwyczaj na glebach kwaśnych, zakłóca rozwój bakterii symbiotycznych. W ekologicznej uprawie fasoli nawożenie organiczne, nie pełni bezpośrednio funkcji nawozowej, lecz systematycznie podnosi żyzność gleby, we wszystkich jej aspektach (zasobność, właściwości powietrzno-wodne itp.).

Odpowiednie zaopatrzenie roślin w niezbędne składniki pokarmowe jest warunkiem ich prawidłowego wzrostu i rozwoju, a efekcie wysokiego plonowania. U roślin bobowatych (motylkowych) prawidłowe zaopatrzenie w makroelementy oraz w mikroelementy odgrywa również ważną rolę we wzroście i rozwoju roślin, jak również w przebiegu i wydajności procesu wiązania azotu atmosferycznego przez symbiotyczne bakterie Rhizobium leguminosarum bv. phaseoli. Bakterie żyjące w symbiozie symbiozie korzeniami fasoli dostarczają jej potrzebnego do wzrostu azotu. Niedobór fosforu, zwłaszcza w pierwszych tygodniach wzrostu roślin, skutkuje słabym rozwojem i rozgałęzieniem roślin, a następnie opóźnionym wytwarzaniem strąków. W skrajnych przypadkach może nastąpić brązowienie i opadanie dolnych liści. Ilość fosforu w glebie uzupełnia się przede wszystkim przez stosowanie mączki fosforytowej. W celu zwiększenia jej przyswajalności, najlepiej stosować  ją jako dodatek do kompostu lub w połączeniu z obornikiem pod roślinę przedplonową,. W ekologicznej uprawie fasoli można stosować inne dozwolone nawozy zawierające miedzy innymi fosfor jak np. Physio Mescal G-18, Luvena. Nawozy fosforowe, ze względu na niewielką zdolność fosforu do przemieszczania się w glebie, lepiej jest stosować przed orką zimową. Nie można wykonywać w jednym terminie nawożenia fosforem i wapnowania gleby.

Potas jest pobierany przez rośliny w ciągu całego okresu wegetacji, poprawia odporność roślin na czynniki stresowe (wysoką temperaturę). Fasola jest wrażliwa na stosowanie chlorków, dlatego do nawożenia należy stosować formy siarczanowe np. Patentkali, Kalisop. Objawem niedoboru tego składnika na roślinie jest brązowienie Niedobór następnie zasycha nie brzegów blaszki liściowej. Niedobór mikroelementów, zwłaszcza boru, miedzi i molibdenu może zakłócać rozwój generatywny roślin ograniczając produkcję pyłku i jego żywotność. Tytan natomiast uaktywnia procesy metaboliczne oraz stymuluje zapylenie, zapłodnienie i zawiązywanie owoców i nasion. W warunkach braku równowagi żywieniowej może dochodzić również do opadania kwiatów na roślinach. Niedostateczne zaopatrzenie roślin w mikroelementy powoduje zaburzenia w procesach biochemicznych, może zmieniać istotnie ich cechy jakościowe, oraz zwiększać podatność na wiele chorób grzybowych. Jednym z głównych składników, który może ograniczać porażenie roślin przez choroby jest bor, z uwagi na rolę, jaką pełni przy regulacji syntezy substancji budujących ścianę komórkową oraz tytan, który zwiększa odporność na choroby grzybowe i bakteryjne. Jeżeli w gospodarstwie nie można zapewnić systematycznego stosowania pełnych dawek obornika, należy badać poziom mikroelementów w glebie. Niedoborowi mikroelementów zapobiega się przez stosowanie nawozów lub środków poprawiających właściwości gleby zawierających te składniki np. OLIBIO, Labimar.

Zabiegi pielęgnacyjne

Nawadnianie

            Fasolę szparagową zalicza się do roślin o umiarkowanych wymaganiach wodnych. W okresie jej wzrostu można wyróżnić okresy dużej wrażliwości na niedobór wody w glebie, które decydują o wysokości i jakości plonu. Fasola jest szczególnie wrażliwa na suszę w czasie kwitnienia i zawiązywania strąków. Niedobór wody w tym okresie powoduje zrzucanie zawiązków kwiatowych i gorsze zawiązywanie strąków. U fasoli szparagowej susza w okresie przyrostu strąków obniża ich jakość, powodując przejrzewanie nasion w strąku (zmianę barwy i wielkości) oraz wytwarzanie włókien i wyściółki pergaminowej (strąki są łykowate – nieprzydatne do przetwórstwa i konsumpcji). Duża wilgotność gleby przed kwitnieniem stwarza jedynie dobre warunki do wzrostu wegetatywnego roślin, ale nie ma większego wpływu na plon strąków.

Nawadnianie fasoli szparagowej należy rozpocząć, gdy potencjał wodny gleby wynosi około -30, -40 kPa lub wilgotność gleby spadnie do około 70% polowej pojemności wodnej. Jednorazowa dawka, w zależności od rodzaju gleby, powinna wynosić od 20 do 30 mm. Nawadnianie należy przeprowadzać w godzinach porannych i przedpołudniowych, tak aby rośliny obeschły przed nocą. Takie postępowanie ogranicza ryzyko porażenia roślin przez antraknozę i choroby bakteryjne.

W przypadku fasoli szparagowej zbieranej mechanicznie (zbiór jednorazowy), korzystnie wpływa umiarkowany stres wodny w fazie kwitnienia, jego efektem jest skrócenie okresu kwitnienia, a to sprzyja wcześniejszemu i równomiernemu dojrzewaniu strąków. Efektem „lekkiego stresu” w okresie kwitnienia fasoli jest zwiększenie plonu strąków, w przypadku jednokrotnego zbioru.

Fasolę zbieraną ręcznie, przeznaczoną przede wszystkim na rynek świeży należy nawodniać od początku kwitnienia, aż do zbioru. W tym przypadku wydłużenie okresu kwitnienia przekłada się na wysokość zebranego plonu.

Odchwaszczanie

Fasola bardzo niekorzystnie reaguje na zaskorupienie gleby i zachwaszczenie w początkowym okresie wzrostu. Pierwsze spulchnienie gleby przeprowadza się wkrótce po wschodach roślin. System korzeniowy fasoli jest bardzo wrażliwy na uszkodzenie i słabo się regeneruje, dlatego uprawa w międzyrzędziach powinna być bardzo płytka ok. 3 cm. Systematyczne uprawki mechaniczne poprawiają warunki powietrzno-wodne w glebie, a jednocześnie odchwaszczają. Zalecana w uprawie fasoli szparagowej rozstawa rzędów (45 cm) może sprawiać kłopoty w ekologicznych gospodarstwach, gospodarstwach powodu braku pielników o małej szerokości roboczej. W wielu rolników, przycina gęsiostópki i noże kątowe – części robocze pielników do szerokości 15 cm tak, aby swobodnie mieściły się w międzyrzędziach rośliny uprawnej. Korzenie fasoli w początkowym okresie wzrostu są bardzo wrażliwe na uszkodzenia, dlatego ważne jest precyzyjne prowadzenie narzędzi pomiędzy rzędami roślin. Z tych względów polecane jest stosowanie pielników wyposażonych w kierownicę sterowaną przez operatora. Ostatni zabieg mechanicznego zwalczania chwastów powinien być wykonany przed kwitnieniem, można go połączyć z lekkim obsypaniem roślin na wysokość 5-6 cm. Zapobiega to wyłamywaniu się roślin z zawiązanymi strąkami na skutek działania silnego wiatru. Pomimo mechanicznego zwalczania chwastów, najczęściej konieczne jest jednorazowe odchwaszczanie ręczne rzędów roślin. W ekologicznej uprawie fasoli szparagowej nie wolno dopuścić do wtórnego zachwaszczenia i nadmiernego rozwoju chwastów w okresie kwitnienia i zbioru. Bardzo często w sprzyjających warunkach pogodowych dochodzi do zachwaszczenia uprawy żółtlicą, chwastnicą i komosą. Nadmierna ilość chwastów utrudnia zbiór mechaniczny a przede wszystkim w przypadku deszczowej pogody sprzyja długotrwałemu utrzymywaniu się wilgoci, co może być przyczyną porażenia plantacji przez szarą pleśń i zgniliznę twardzikową, poza tym chwasty konkurują o wodę, światło i składniki pokarmowe z rośliną uprawną.

Zbiór i przechowywanie

Fasolę szparagową zbiera się mechanicznie, na wysokość i jakość plonu ma wpływ precyzyjne określenie terminu zbioru. W końcowym okresie dojrzewania strąków następuje największy przyrost ich masy, wpływając w ten sposób na wysokość plonu. Trudności z precyzyjnym ustaleniem terminu zbioru związane są z silną reakcją rośliny na przebieg warunków pogodowych. Teoretycznie zbiór na stępuje po określonej liczbie dni od wysiewu i uzależniony jest od odmiany. Większość odmian charakteryzuje 73-78 dniowy okres wegetacji. W gospodarstwach ekologicznych bardzo często fasola szparagowa osiąga wcześniej dojrzałość zbiorczą, niż wskazywałaby na to liczba dni od siewu. Jedną z przyczyn może być niedobór azotu w początkowym okresie wzrostu rośliny, która nie wytwarza optymalnej masy wegetatywnej i szybko przechodzi w fazę generatywną, kwitnienie i zawiązywanie strąków. Niedobór azotu może wynikać z siewu na zbyt słabym stanowisku oraz brakiem odpowiednich szczepów bakterii brodawkowych, które zaopatrują roślinę fasoli w azot. Drugą przyczyną są zmienne warunki pogodowe. Susza w okresie wchodów skutkuje gorszymi i nierównomiernymi wschodami, a przez to mniejszą obsadą i gorszym wyrównaniem roślin na polu. Panujące w okresie kwitnienia niekorzystne warunki spowodowane wysoką temperaturą i suszą mogą skrócić okres wegetacji nawet o 10 dni, taka zmiana ma istoty wpływ na wysokość i jakość plonu. Również deszczowa pogoda w czasie kwitnienia wpływa na zmniejszenie liczby zawiązanych strąków, poza tym na porażenie chorobami (bakteriozą obwódkową, fuzarioza, zgnilizną twardzikową). Jak wykazały badania prowadzone na Uniwersytecie Przyrodniczym w Lublinie, fasola siana w tygodniowych odstępach, od połowy maja do końca czerwca wykazywała największą zmienność pod względem terminów: początku kwitnienia, długości fazy kwitnienia oraz liczby zawiązanych na roślinie strąków. Ustalenie optymalnego terminu zbioru wymaga więc przede wszystkim systematycznej oceny stopnia dojrzałości zbiorczej strąków na roślinach fasoli. Jednym z ocenianych parametrów jest wielkość i barwa nasion, które nie powinny być koloru zielonego, wielkości zbliżonej do dojrzałego ziarna pszenicy. Nasiono stanowi nie mniej niż 1/3 ale nie więcej niż 2/3 średnicy całego strąką. W czasie oceny stanu dojrzałości zbiorczej fasoli szparagowej można wyszacować wielkość plonu. W tym celu należy policzyć na pojedynczych roślinach z różnych miejsc pola dojrzałe, wyrośnięte strąki. Jeżeli jest ich średnio na roślinie ok. 40 sztuk – to plon wyniesie około 10 t. Mniejsza liczba strąków na roślinach zapowiada słabe zbiory, natomiast większa wyższe. W gospodarstwach ekologicznych plony fasoli szparagowej kształtują się średnio na poziomie 8 ton z hektara, w uprawach konwencjonalnych zazwyczaj zbierane jest około 10 ton.

Dodaj komentarz